Naar inhoud

Wikipedia opereert open, zelforganiserend én bureaucratisch

Een typerend voorbeeld van de ingrijpende gevolgen van de digitalisering is het verdwijnen van de lijvige encyclopedie uit de boekenkast in de woonkamer. In plaats daarvan maken we tegenwoordig massaal gebruik van Wikipedia. Aanvankelijk werd deze online kennisbron met argusogen bekeken, maar de scepsis is in de loop der jaren zo goed als verdwenen. Het platform bestaat inmiddels ruim 15 jaar. Door velen wordt de internetencyclopedie beschouwd als hét voorbeeld van hoe je bijdragen van vrijwilligers effectief kunt organiseren, democratisch en zonder hiërarchische en bureaucratische structuren. Maar hoe werkt dat systeem nu precies?

Een kennisproduct maken op democratische wijze, zonder hiërarchische en bureaucratische structuren: Wikipedia is voor velen het lichtend voorbeeld van een open en zelforganiserende gemeenschap. Socioloog Emiel Rijshouwer toont in zijn promotieonderzoek aan dat zelforganisatie en bureaucratisering samenhangen, in plaats van dat het tegengestelde organisatiemodellen zijn. Hij heeft zijn proefschrift op 11 januari 2019 succesvol gepresenteerd aan Erasmus School of Social and Behavioural Sciences van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Sociale impact van innovatie

Emiel Rijshouwer studeerde industrial design aan de Technische Universiteit Delft en werkte daarna onder andere als designer voor Philips. In 2012 behaalde hij een mastertitel in de sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het jaar erop startte hij zijn promotietraject. Rijshouwer ging sociologie studeren omdat innovatie meestal wordt benaderd vanuit een technologisch oogpunt. Hij was echter altijd gefascineerd door de vraag onder welke sociale omstandigheden nieuwe producten en diensten tot stand komen en in welke mogelijke sociale impact deze hebben.

De evolutie van Wikipedia

Rijshouwer deed voor zijn proefschrift ‘Organizing Democracy: Power concentration and self-organizing bureaucratization in the evolution of Wikipedia’ onderzoek naar de ontwikkeling van de financiële organisatie, de editing-structuur en de cultuur van Wikipedia en ook naar de rol van de overkoepelende Wikimedia Foundation hierin. Hij voerde een uitgebreide literatuurstudie uit, hield interviews en bezocht bijeenkomsten van Wikimedia Nederland. Zo kreeg hij inzicht in belangrijke gebeurtenissen, ontwikkelingen en actoren in de evolutie van Wikipedia.

Processen om niet te falen

Hij leidt daaruit af dat de organisatorische evolutie van Wikipedia de afgelopen 15 jaar wordt gekenmerkt door toenemende bureaucratisering – opvallend voor een anti-hiërarchische en anti-bureaucratische omgeving. Wikimedianen – van de Foundation – én Wikipedianen – de editors – ontwikkelen en cultiveren formeel beleid, formele posities en procedures. Bijvoorbeeld een financiële verantwoordingsstructuur om hun uitgaven te verantwoorden en om hun peers ter verantwoording te roepen. Wikipedianen en Wikimedianen gebruiken middelen om vandalen buiten de deur te houden en om nieuwkomers te helpen acclimatiseren. En vanwege de complexiteit en gevoeligheid – Wikipedia mag niet falen – voltrekt softwareontwikkeling zich ook meer volgens strikte processen en met geselecteerde editors.

Professionals en vrijwilligers

Die bureaucratisering van Wikipedia’s organisatie blijkt het gevolg te zijn van de inspanningen van iedereen die betrokken is bij de democratische organisatie van Wikipedia ‒ zowel professionals als vrijwilligers. Oorzaken zijn de behoefte het groeiende en steeds complexere hoeveelheid werk te organiseren. Daarnaast is er de wens om een legitieme vorm van autoriteit te organiseren op een zo democratisch mogelijke manier. Betrokkenen, in formele en informele posities, en vrijwilligers streven naar minimalisering van dominantie en gelijkheid voor betrokkenen. Hiervoor passen ze dus formele en rationele structuren toe.

Zelforganiserende bureaucratisering

Rijshouwer noemt dit zelforganiserende bureaucratisering. Hij betoogt dat dit concept een analytisch kader biedt om de evolutie van (andere) open en zelforganiserende gemeenschappen te begrijpen. Met zijn onderzoek toont de socioloog aan hoe zelforganisatie en bureaucratisering samenhangen, in plaats van dat het tegengestelde organisatiemodellen zijn. Het streven om een zo democratisch en zo leiderloos mogelijke organisatie te vestigen en in stand te houden, leidt tot praktijken van constante disciplineringen en zelfdisciplinering. Bureaucratisering wordt ingezet als middel om machtsconcentratie tegen te gaan en om een zo democratisch mogelijke organisatie te realiseren.

Bron: CustomerTalk
0

Reacties

Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie