Naar inhoud

China en COVID-19: impact op deeleconomie en thuisbezorging

De afgelopen maanden heeft het coronavirus flinke sporen nagelaten in China. Het land krabbelt echter stukje bij beetje uit het dal. Hoewel de pandemie ook in de volksrepubliek nog niet volledig een halt is toegeroepen, is het wel zinvol nu al te kijken naar de effecten van de coronacrisis, de accelaratie van de invloed van technologie en welke veranderingen daadwerkelijk stand lijken te houden. In deze impressie wordt dieper ingegaan op de impact van COVID-19 op de deeleconomie en de thuisbezorging.


Sharing economy

Karaoke booths, cabines waarin je met één of twee personen een paar liedjes kunt meezingen, worden al enkele maanden – als ze überhaupt al toegankelijk zijn – nauwelijks gebruikt vanwege de angst voor besmettingen. Recente onderzoeken waaruit blijkt dat luidkeels meezingen een oorzaak kan zijn voor superverspreiding helpen niet bij het herstel van deze sector. En dat is maar één van de voorbeelden uit China’s sharing economy die sinds 2014 in opkomst is en waarin alles gehuurd wordt, van fietsen tot power banks.

De QR-code en de revolutie in de deeleconomie in China

De meeste businessmodellen zijn gebaseerd op de verhuur van goederen en niet op daadwerkelijk delen. Deze producten worden dus door veel verschillende gebruikers aangeraakt. De massagestoelen blijven leeg, de power banks blijven in hun dockingstations. Ook de boekingen via accommodation sharing-platforms Airbnb China en Tujia en ride-hailing-platform Didi stortten begin van het jaar volledig in. De groei van de sharing economy daalde al van 42 procent in 2018 naar 12 procent in 2019 en daalt naar verwachting in 2020 naar 8 tot 10 procent.

Sinds maart van dit jaar zijn verhuurders van leenfietsen verplicht om tijdens een pandemie handvatten, mandjes en sloten minimaal één keer per dag te ontsmetten. Tijdens het Chinees Nieuwjaar in 2020 was het aantal ritjes met ride-hailing-platform Didi 60 procent lager dan het jaar ervoor. Volgens het bedrijf was dit eind mei hersteld tot 60 tot 70 procent van het reguliere aantal. Didi-chauffeurs moesten dagelijks hun temperatuur doorgeven en werden door schermen gescheiden van hun passagiers. Door middel van foto’s en video’s moesten ze het platform bewijzen dat ze hun auto dagelijks schoonmaakten. In juni, drie maanden na de invoering van deze veiligheidsmaatregelen, maakte Didi bekend dat in de meeste steden de plastic schermen inmiddels verwijderd waren uit de wagens. De chauffeurs blijven wel mondkapjes dragen.

Maaltijdbezorging

Maaltijdbezorgers van Meituan Dianping en Alibaba’s Ele.me hadden het niet erg druk tijdens de crisis. Veel restaurants waren immers gesloten en mensen waren bang voor besmetting door koks en bezorgers. Bezorgdiensten begonnen briefjes met de gemeten lichaamstemperatuur van het personeel bij te sluiten, maar het mocht uiteindelijk niet baten.

Ondanks alle steunvan Meituan Dianping morren veel horecaondernemers. Restaurantverenigingen klagen over hoge commissies die het bedrijf rekent – vooral voor nieuw aangesloten restaurants. Die commissies snoepen hun hele marge op. In China hoeven consumenten vaak niet extra te betalen voor de bezorging. Dus die kosten – plus een commissie variërend van 15 tot 23 procent van de orderwaarde voor platforms als Meituan en Ele.me – komen ten laste van de marge. Ook zou Meituan exclusiviteit eisen van restaurants. Sommige restauranthouders kiezen eieren voor hun geld en huren een onafhankelijke bezorgdienst in en voegen kortingsbonnen voor de eerste directe order toe aan hun bezorgingen via Meituan en Ele.me.

De overcapaciteit aan bezorgers bij Meituan werd ingezet om voor offlineretailers producten thuis te bezorgen. In verschillende steden bezorgde Meituan voor Sephora make-up en voor Huawei smartphones, tablets en oordopjes. Eerder zagen we hoe Meituan startte met de bezorging van boeken.

Meituan Dianping is overigens actief in verschillende sectoren: maaltijdbezorging, hotel- en restaurantboekingen, ride-hailing, leenfietsen en boodschappenbezorging. Het mag geen verrassing zijn dat het bedrijf in vrijwel alle sectoren flinke klappen kreeg. De totale omzet van het bedrijf daalde in het eerste kwartaal van 2020 met 12,6 procent. De omzet uit maaltijdbezorging daalde in dat kwartaal met 11,4 procent en hotel- en reisboekingen met 57,3 procent ten opzichte van het eerste kwartaal van 2019. Alleen de boodschappenbezorging zat in de lift. In februari was er namelijk ten opzichte van dezelfde maand in 2019 400 procent groei.

Scooter van de bezorgdienst Ele.me van Alibaba

Boodschappenbezorging

Eerder was al zichtbaar hoe de thuisbezorging van boodschappen een vlucht nam tijdens de COVID-19-pandemie. Het bleek wereldwijd een trend te worden naarmate het virus zich over de wereld verspreidde: in het ‘Digital 2020 April Global Statshot Report’ van het creative agency We Are Social is te lezen hoe websites en apps van supermarkten over de hele wereld gemiddeld in die omstandigheden zo’n 250 procent meer traffic genoten dan vorig jaar.

In China was het niet alleen Meituan die het aantal bestellingen voor de bezorging van boodschappen zag exploderen. Tijdens de piek van de pandemie in China in februari bezorgde JD.com 400 tot 450 procent meer vers vlees en verse groenten dan het jaar ervoor. Het bedrijf vreesde dat die verkoop weer in zou storten na het hoogtepunt van de crisis, maar de pandemie lijkt een verandering in het consumentengedrag teweeg te hebben gebracht. Volgens JD blijven veel consumenten online boodschappen doen en is het aantal klanten in dat segment verdubbeld.

MissFresh – waar Tencent in investeerde – zag het aantal gebruikers ouder dan 40 jaar tussen 23 januari en 23 februari 2020 met 237 procent stijgen in vergelijking met een jaar eerder. Ook Ele.me telde meer bezorgingen van boodschappen. Tussen 21 januari en 8 februari bezorgde de onderneming 600 procent meer ingevroren producten en 181 procent meer verse levensmiddelen dan in dezelfde periode het jaar ervoor. Volgens QuestMobile had de grocery delivery-sector na het Chinees Nieuwjaar 70 miljoen gebruikers – 59 procent meer dan een jaar eerder. 10,1 miljoen consumenten zouden zelfs dagelijks boodschappen bestellen.

Tijdens de crisis steeg in China het aantal downloads van apps voor bezorging voor verse boodschappen – zoals Alibaba’s Hema, Dingdong en JD Home – en een aantal bereikte zelfs de top 5 van populairste apps. Zo behaalde Meicai.com een vierde plaats terwijl het zich normaal tussen plek 120 en 140 bevindt.

De sterkste groeier in boodschappenbezorging was volgens QuestMobile overigens Dingdong Maicai, die tijdens Chinees Nieuwjaar dagelijks 40.000 nieuwe klanten verwelkomde. In tegenstelling tot Ele.me, Meituan en JD Daojia die bestellingen ophalen bij winkels om te bezorgen bij de klanten, werkt Dingdong – vooral in Zuid China – met eigen magazijnen en levert vandaaruit binnen 30 minuten in een relatief beperkte straal van één kilometer. De bezorgkosten liggen hierdoor fors lager dan bij de concurrentie.

Een bezorgdienst voor lokale Chinese retailers

Onder de nieuwe klanten voor boodschappenbezorging bevinden zich veel mensen van middelbare leeftijd die de apps voor het eerst gebruikten. Meituan rapporteerde dat respectievelijk 35 procent en 31 procent van de nieuwe gebruikers vijftigers en veertigers waren.

Ik volg de ontwikkelingen in deze sector met grotere belangstelling, want het blijft een uitdagende business met aanzienlijke kosten, zoals ik analyseerde in een artikel over Sun Art’s bezorgdiensten. De explosie in bezorgingen van e-commerce- en maaltijdbestellingen heeft naast de kosten overigens nog een ander groot nadeel: het verpakkingsmateriaal. Dit veroorzaakt een alsmaar groeiende afvalstroom in de steden. Volgens het staatspostbedrijf nam het aantal bezorgde pakketjes in april, na de ergste piek van Covid-19-besmettingen, nog steeds toe met 27 procent ten opzichte van vorig jaar.

Koeriers halen bestellingen op bij Alibaba’s Hema, foto uit 2018

Koeriers

Tijdens de crisis raakte het arbeidsaanbod uit balans. Enerzijds kampten bedrijven met personeelstekorten, omdat medewerkers na het Chinees Nieuwjaar nog niet konden terugkeren naar de steden. Vooral bedrijven met bezorgdiensten, die veelal worden uitgevoerd door arbeidsmigranten van het platteland, konden het werk niet aan. Anderzijds hadden andere bedrijven geen omzet en werden deze, zonder financiële overheidssteun, wel verplicht hun personeel aan te houden.

Eerder vertelde ik al over het initiatief van Alibaba om tijdelijk personeel voor zijn eigen diensten in te lenen bij restaurantketens met boventallig personeel. In april hadden Alibaba’s Hema-supermarkten – ook bekend als Freshippo – al 5.000 tijdelijke krachten van 40 andere bedrijven ingehuurd. Retailers Suning en Walmart huurden respectievelijk 4.000 en 2.000 tijdelijke krachten in. Oo JD.com huurde op deze manier tijdelijk personeel in voor zijn 7Fresh-supermarkten.

Nadat de vraag voor thuisbezorging explodeerde, zocht JD.com 20.000 nieuwe logistieke medewerkers. Het bedrijf gaf daarbij voorrang aan degenen die hun baan verloren hadden tijdens de crisis en onder de armoedegrens terecht waren gekomen. Boodschappenbezorger Dada – waar JD in geïnvesteerd heeft – creëerde nog eens 15.000 tijdelijke en permanente banen.

In de maanden die volgden zijn de voordelen en nadelen van deze aanpak duidelijk geworden. De oorspronkelijke werkgever betaalde verzekeringen en dergelijke lasten door, terwijl de tijdelijke nieuwe werkgever het loon uitkeerde. Het bleek een redding voor veel restaurants en hun personeel en Alibaba is nu van plan een digitaal platform voor dergelijke constructies op te zetten. Ook de overheid steunde de initiatieven, zolang de oorspronkelijke werkgever er geen winst op maakte.

Hoogleraar Wen Xiaoqi wijst in een stuk op Sixth Tone echter op de potentiële gevaren. Zo hoeven uitgeleende arbeidskrachten geen contract met een bedrijf te tekenen waar ze mogelijk wel maandenlang werken. Ze lopen daardoor mogelijk rechten en bescherming mis, die vaste krachten wel genieten. En bedrijven kunnen eenvoudig snijden in de kosten door grote aantallen geleende krachten weg te sturen. Een onzekere arbeidssituatie kan bij deze werkkrachten en hun families daarnaast leiden tot meer stress.

China heeft 6 tot 7 miljoen koeriers die werkzaam zijn in de maaltijdbezorging. Het tekort aan bezorgers is inmiddels omgeslagen in een overschot. Veel arbeiders die hun baan in fabrieken, de bouw of elders al dan niet tijdelijk zijn kwijtgeraakt, proberen het nu ook als koerier. Dar gold ook voor medewerkers van bedrijven in de servicesector die voorlopig gesloten moesten blijven. Denk bijvoorbeeld aan sportscholen, bioscopen en karaokebars. Meituan voegde tussen Chinees Nieuwjaar en april alleen al bijna een half miljoen nieuwe koeriers toe aan z’n bezorgleger.

De grote toestroom van nieuwe bezorgers heeft geleid tot minder bestellingen per bezorger. En het aantal bestellingen lag toch al lager vanwege de aanhoudende bedenkingen bij de consumenten. Het aantal consumenten dat gebruikmaakt van maaltijdbezorging daalde van 421 miljoen in juni vorig jaar naar 398 miljoen in maart dit jaar. Per bestelling krijgen bezorgers 5 tot 7,5 renminbi – ongeveer 65 tot 95 eurocent – en velen hebben hun inkomen zien kelderen of moeten dagelijks uren langer werken om hun inkomen op het peil van voor de crisis te houden. Sommige hardwerkende koeriers konden in een maand 10.000 renminbi – ongeveer 1.250 euro – bijeen rijden, maar nieuwelingen mogen nu soms blij zijn met 100 renminbi per dag. Geluksvogels mogen voor Alibaba’s Hema bezorgen. Die betaalt 200 tot 300 renminbi per dag.

Eerder verscheen in deze reeks artikelen over de gevolgen van COVID-19 in China op CustomerTalk:

Ed Sander heeft als marketingconsultant twee jaar (2011-2013) vrijwilligerswerk gedaan voor goede doelen in Xi’an, China. Naast zijn reguliere werk als CRM-specialist geeft hij lezingen, colleges en workshops voor ChinaTalk en schrijft hij artikelen over onder andere social media, e-commerce, consumentengedrag en innovatie in China. Bezoek de website ChinaTalk voor zijn gratis e-books en video’s van lezingen en colleges van deze bijzonder gewaardeerde China-expert.

Tip: Presentaties over de actuele ontwikkelingen in China

  • Ed Sander en Jessica Sun verzorgen vanuit ChinaTalk op uiteenlopende niveaus presentaties over de actuele ontwikkelingen in China.
  • In de prestaties behandelen zij de cultuur, het consumentengedrag, het toerisme, de e-commerce & retail, de social media en de digitale innovaties in China.
Lees meer over deze presentaties ►
Bron: CustomerTalk
0

Reacties

Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie