Naar inhoud

Is het wel zo’n handig idee om WeChat te verbieden in de VS?

In de Verenigde Staten van Amerika worden de pijlen momenteel uitdrukkelijk gericht op mobiele applicaties die afkomstig zijn uit China. Op 6 augustus 2020 heeft het Witte Huis twee executive orders met betrekking tot de Chinese apps WeChat en TikTok. Na eerder al stappen ondernomen te hebben tegen TikTok, ligt nu ook de messengerdienst van Tencent onder vuur. De app zou de Chinese Communistische Partij (CCP) toegang kunnen verschaffen tot data van Amerikaanse burgers en Chinese bezoekers ‘die misschien voor het eerst in hun leven profiteren van de voordelen van een vrije samenleving’. Verder zou WeChat informatie censureren die de CCP gevoelig acht en door de Chinese overheid gebruikt kunnen worden voor desinformatiecampagnes. Meer dan bij TikTok kleven er zeker privacyrisico’s aan het gebruik van WeChat. De vraag is echter of een ban op WeChat niet meer schade aanbrengt dan winst oplevert bij het inperken van die risico’s.


Censuur

Ik spreek mede uit eigen ervaring, als ik zeg dat – in tegenstelling tot TikTok – er voldoende bewijs is dat WeChat in China sterk en structureel gecensureerd wordt. Maar ook dit ligt iets genuanceerder dan het op het eerste gezicht lijkt. In principe zijn er net als bij TikTok – dat op de Chinese markt een variant genaamd Douyin kent – twee versies van de applicatie. Binnen China wordt Weixin – 微信 – gebruikt, buiten de Chinese landsgrenzen WeChat. Maar als de app die je gebruikt WeChat heet, betekent dat niet per definitie dat je de internationale WeChat-versie hebt. Je kunt namelijk de Weixin-versie hebben met Engels als taalinstelling, waardoor de app met de naam en de lay-out van WeChat wordt weergegeven. Laten we de echte internationale versie voor het gemak daarom even ‘WeChat International’ noemen.

De versie die je gebruikt hangt af van de locatie waar je de app gedownload en geïnstalleerd hebt. Mensen die de app in China in gebruik hebben genomen met een Chinees telefoonnummer gebruiken Weixin. Mensen die buiten China de app hebben opgestart vanuit de App Store of Google Play hebben WeChat International. De verschillende versies van de accounts kunnen met elkaar communiceren, maar de censuur verschilt die wordt toegepast. Platform CitizenLab heeft diverse interessante rapporten opgesteld over de geavanceerde manier waarop censuur in Weixin en WeChat werkt. Samengevat betekent het volgens Tencent dat data van WeChat International-accounts op servers buiten China worden bewaard en data voor Weixin-accounts in China. WeChat International-accounts kunnen ongecensureerd met elkaar communiceren. Communicatie tussen Weixin-accounts wordt gecensureerd, net als communicatie tussen WeChat International-accounts en Weixin-accounts.

In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat twee gebruikers van WeChat International-accounts elkaar een foto van Tank Man kunnen sturen, terwijl dat niet werkt als een van de twee een Weixin-account heeft. Overigens gaat die censuur – zoals ik laat zien in deze lezing – heel vernuftig. De gecensureerde content blijft tegenwoordig wel zichtbaar bij de zender maar arriveert niet bij de ontvanger. De zender weet dan dus niet dat zijn bericht gecensureerd is en denkt dat niemand reageert omdat men het schijnbaar niet interessant vindt.

Censuur in WeChat: een post is zichtbaar bij de verzender, maar niet bij de ontvanger.

Meer dan bij TikTok kan er ook geen twijfel over bestaan dat Tencent – net als andere technologiebedrijven – veel data van de gebruikers van de app verzamelt. En in gevallen waarbij het activisten, dissidenten of andere volgens de CCP risicovolle personen betreft, dient de partij inderdaad wel eens bij Tencent een verzoek in voor het leveren van data of het verschaffen van toegang tot individuele accounts. De vaak gehoorde aanname dat de Chinese overheid onbeperkte toegang heeft tot alle gebruikersdata, is naar mijn mening onjuist en in ieder geval niet bewezen. Daar waar men Weixin gebruikt en niet WeChat International kunnen we er echter wel zeker van zijn dat data vanuit de hele wereld terechtkomen op servers van Tencent in China. Maar die activisten en dissidenten kennen ongetwijfeld de risico’s van het gebruik van WeChat en kijken wel uit om die app te kiezen voor onderlinge communicatie.

WeChat internationaal een flop

WeChat heeft wereldwijd 1,2 miljard gebruikers, maar in dat gebruikersaantal zijn ook zakelijke accounts inbegrepen. Bovendien hebben sommige Chinezen meer dan één account. Waar je wel vanuit kunt gaan, is dat vrijwel elke Chinees met een smartphone in China WeChat gebruikt en dat het gebruik buiten China beperkt is tot slechts een paar groepen.

Tencent heeft een poging gedaan om WeChat International populair te maken buiten China, maar heeft daarin hopeloos gefaald. Zoals ik al in 2015 beschreef, is daar alle reden voor. Alles wat WeChat zo onmisbaar maakt in China – de interface via quick respons codes (QR-codes), het betalen met een smartphone, de Mini Programs en de sterke integratie met bedrijven als Didi, Meituan Dianping, Pinduoduo en JD.com waarin Tencent geïnvesteerd heeft – bestaan niet buiten China. WeChat International is daarmee een volledig uitgeklede versie, die niet veel verschilt van de versie die in 2012 in China gebruikt werd toen de app nog maar een jaar oud was. Wat overblijft, is een chat-app – vergelijkbaar met WhatsApp of Facebook Messenger – met een social network timeline zoals Facebook en een blogfunctionaliteit – official accounts – met een nogal gebruiksonvriendelijke interface. Kortom, westerlingen hebben geen enkele reden om deze app te verkiezen boven bestaande alternatieven van Mark Zuckerberg, waar ook al hun andere contacten te vinden zijn.

De pogingen om WeChat wereldwijd uit te rollen, zijn ondanks dure reclamecampagnes met onder andere voetballer Lionel Messi dus totaal mislukt. Misschien kwam het wel door de irritante reclamedeuntjes. Kijken we dan naar het gebruik van WeChat in de VS, dan is het geen verrassing dat daar relatief weinig WeChat-gebruikers zijn. Ik heb de schattingen uiteen zien lopen van 1,5 tot 19 miljoen actieve gebruikers, maar denk zelf dat het aantal van 3 tot 6 miljoen – dat Rui Ma van TechBuzz China aanhoudt – betrouwbaar is.

We hebben het dan dus over 1 tot 2 procent van de bevolking van de VS. Aangezien Tencent er nooit in is geslaagd om WeChat International populair te maken bij het grote publiek, is het gemiddelde profiel van die WeChat-gebruikers makkelijk te raden. Het betreft vooral immigranten uit China en mensen van Chinese afkomst zoals studenten, of mensen met vrienden, familie of zakenrelaties in China. Dat beeld is over de hele wereld hetzelfde, want er is namelijk geen enkele andere reden om WeChat buiten China te gebruiken dan de efficiënte mogelijkheid voor persoonlijke of zakelijke communicatie met Chinezen. Voor mensen die de Chinese taal beheersen, biedt de app daarnaast een bron voor – gecensureerd – nieuws uit het land via diverse official accounts.

Overigens is er nog een andere groep voor wie WeChat erg belangrijk is: merken en adverteerders. WeChat is een van de belangrijkste marketingkanalen gericht op Chinese consumenten. Internationale merken gebruiken official accounts, advertenties in de Moments-timeline en miniprogramma’s om consumenten te informeren over hun bedrijven, producten en marketingpromoties. Het is vergelijkbaar met Chinese bedrijven die adverteren via de zoekmachine en het bannernetwerk van Google en op Facebook. Vandaar dat deze twee reuzen uit Silicon Valley – ondanks de afwezigheid van hun platforms in China – in dat land wel degelijk verkoopkantoren hebben.

Transacties

Uit de executive order van 6 augustus is niet erg duidelijk op te maken welke maatregelen er half september van dit jaar precies genomen kunnen worden. De tekst spreekt over een verbod op ‘elke transactie gerelateerd aan WeChat (...) met Tencent’, maar het is niet helder of dit financiële transacties en investeringen betreft of ook de uitwisseling van data. De tekst is vaag omschreven – het lijkt bijna een Chinees reglement – mogelijk omdat Donald Trump en zijn kompanen het zelf ook nog niet precies weten. Bovendien wordt in de tekst gesproken over Tencent in het algemeen en niet specifiek over WeChat International of Weixin.

Gezien het feit dat Tencent een conglomeraat is dat verschillende divisies heeft – zoals ik uitleg in deze lezing en in een recente uitzending van RTL Z – en honderden investeringen in Chinese en buitenlandse bedrijven, is de vraag wat nu precies de reikwijdte van de verwachte ingrepen is. Het Witte Huis heeft kort na de publicatie van de executive order echter wel de kanttekening toegevoegd dat Tencent’s videogamedivisie buiten de maatregelen valt. Tencent is namelijk ook ‘s werelds grootste bedrijf op het gebied van videogames – met populaire spellen als Call of Duty, League of Legends, Fortnite en PlayerUnknown’s BattleGrounds (PUBG) – en is geheel of gedeeltelijk eigenaar van Epic Games, Riot Games en diverse andere gaming-bedrijven.

Afhankelijk van de uiteindelijke definitieve stappen tegen Tencent, kunnen de gevolgen nog steeds aanzienlijk zijn. Tencent heeft zich in de afgelopen jaren vooral ontwikkeld tot investeerder in start-ups en ontwikkelt zelf niet veel producten meer. Het bedrijf investeert tevens volop in de Amerikaanse technologiemarkt. Als dit niet meer toegestaan is, raakt die sector dus een belangrijke geldschieter kwijt.

De vraag is ook hoe een eventueel verbod van WeChat in de praktijk doorgevoerd moet worden. Moeten Apple en Google de app alleen verwijderen uit hun appstores voor de VS of worden de bedrijven gedwongen WeChat wereldwijd – inclusief China – te verwijderen? Aangezien het niet zo makkelijk is om op een iPhone een app buiten de appstore te installeren, kan dit scenario wel eens een enorme tik geven aan de verkoop van iPhones in China. Apple is voor zo’n 15 procent van zijn omzet afhankelijk van Greater China – de regio inclusief Hongkong en Taiwan. Ondanks dat Huawei in China een opmars heeft gemaakt, is de iPhone er nog steeds erg populair. Maar dat kan snel veranderen als de telefoon geen toegang meer biedt tot een app die in China in het dagelijkse leven vrijwel onmisbaar is. En dat geldt hoogstwaarschijnlijk eveneens voor alle Chinese diaspora’s buiten China. Volgens analist Ming-Chi Kuo kan het wegvallen van de enorme Chinese markt een afname van 25 tot 30 procent in de wereldwijde verkoop van iPhones en 15 procent van de andere Apple-hardware betekenen.

Een schot in eigen voet

Wat de exacte maatregelen tegen Tencent en WeChat worden, blijft afwachten. We kunnen echter al wel enkele conclusies trekken:

  • Een ban op WeChat in de VS raakt een relatief klein percentage van de eigen bevolking.
  • Voor de mensen die het wel raakt, heeft het echter grote gevolgen. Ze moeten op zoek naar workarounds als virtual private networks (VPN’s), om toch via de app te kunnen communiceren met vrienden, familie en zakenpartners in China. Omdat The Great Firewall de meeste alternatieven in China blokkeert, hebben ze niet echt een andere optie.
  • Na de aanhoudende demonisering van Chinezen door de Trump-regering, die blijft spreken over het Wuhanvirus en mensen wil doen geloven dat elke Chinese student een potentiële spion is, maakt een ban op een essentiële app als WeChat het land wederom een stuk minder interessant als bestemming voor studie en werk voor jonge Chinezen. Het Amerikaanse systeem voor hoger onderwijs is evenwel met ruim 360.000 Chinese studenten financieel enorm afhankelijk van deze groep. Een afname van het aantal Chinese studenten door deze en andere regelgeving doet het onderwijs in de VS dan ook geen goed.
  • Veel hoogopgeleide Chinezen in strategische sectoren als artificial intelligence (AI) blijven daarnaast vaak werken in de VS in plaats van terug te keren naar China, zoals blijkt uit een analyse van platform Macro Polo. Ook voor hen wordt langer in de VS verblijven minder aantrekkelijk, terwijl het land hun kennis juist nu hard nodig heeft. Elke AI-specialist die besluit huiswaarts te keren, is niet alleen een verlies voor de VS, maar ook een aanwinst voor China.
  • Indien de executive order Apple dwingt om Weixin te verwijderen uit appstores in China, kan het voor het bedrijf de doodsteek betekenen in de Chinese markt, waar het al langer onder druk staat.
  • Wanneer de executive order het voor Amerikaanse bedrijven onmogelijk maakt om nog te adverteren op WeChat en met consumenten te communiceren via official accounts, heeft dat grote gevolgen voor de marketingmogelijkheden. In een land waar de smaak toch al steeds meer aan het verschuiven is naar lokale producten, komt dat de handel met China – vooral in die van luxe Amerikaanse producten – niet ten goede.
  • Ook de komst van Chinese toeristen kan enigszins onder druk komen staan als bedrijven in de toeristische sector niet meer kunnen communiceren met Chinese reizigers en deze de WeChat-blokkade tijdens hun vakantie als een drempel beschouwen.
  • Als de executive order internationale investeringen door Tencent aan banden legt, kan Silicon Valley daarmee een belangrijke geldschieter verliezen.

We moeten echter ook niet overdrijven. Mediaconcern Bloomberg schrijft dat een ban op WeChat effect kan hebben op ‘miljarden mensen en een miljard huishoudens’. Ik weet niet waar Bloomberg deze wijsheid vandaan haalt. Zelfs als de maatregelen effect hebben op iedereen in China en de VS – wat het uiteindelijk niet heeft – spreken we nog steeds over niet meer dan 1,6 miljard mensen en minder dan 600 miljoen huishoudens. En die 1,2 miljard WeChat-gebruikers? De meerderheid kan Weixin in alle mogelijke scenario’s gewoon blijven gebruiken, maar mogelijk niet meer op een iPhone. Voor Android-telefoons zijn er – naast diverse lokale Chinese appstores – voldoende alternatieven.

Uiteindelijk raakt een ban met name de 3 tot 6 miljoen gebruikers in de VS. De vraag is echter of de economische schade die een ban aanricht niet groter is dan het risico dat de executive order probeert weg te nemen. Het merendeel vindt vast een manier om de app te blijven gebruiken, net zoals buitenlanders in China allemaal een VPN hebben voor bijvoorbeeld Google en Facebook. De app is namelijk voor velen simpelweg te belangrijk.

En de vermeende beïnvloeding die de CCP via WeChat uitoefent op Amerikaanse burgers? Het betreft vooral mensen van Chinese komaf die official accounts volgen en nieuws lezen in WeChat. Maar zij gebruiken ook andere mediakanalen, zoals bijvoorbeeld CCTV.com en Chinese websites. Tenzij Amerika een eigen Great Firewall opzet tegen al deze kanalen – waar het met het Clean Network-programma van Mike Pompeo, de huidige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, overigens al sterk op begint te lijken – is beïnvloeding niet te voorkomen. De vraag is of betere voorlichting over de gevaren van WeChat en eventueel wetgeving die data van Amerikaanse burgers beschermt – ongeacht het land van herkomst van de app, zoals ik al aanhaalde in mijn betoog over de impact van een mogelijk verbod van TikTok buiten China – geen beter alternatief is dan een ban op WeChat.

En het meest ironische aspect? De Chinese diaspora’s in de VS staan bekend als fervente Trump-aanhangers. Ook zien sommige leiders in Beijing de huidige Amerikaanse president graag terugkeren voor een tweede termijn. Kortom, de Verenigde Staten van Amerika en met name Donald Trump schieten zichzelf meerdere malen in de voet met een ban op WeChat.

Ed Sander heeft als marketingconsultant twee jaar (2011-2013) vrijwilligerswerk gedaan voor goede doelen in Xi’an, China. Naast zijn reguliere werk als CRM-specialist geeft hij lezingen, colleges en workshops voor ChinaTalk en schrijft hij artikelen over onder andere social media, e-commerce, consumentengedrag en innovatie in China. Bezoek de website ChinaTalk voor zijn gratis e-books en video’s van lezingen en colleges van deze bijzonder gewaardeerde China-expert.

Tip: Presentaties over de actuele ontwikkelingen in China

  • Ed Sander en Jessica Sun verzorgen vanuit ChinaTalk op uiteenlopende niveaus presentaties over de actuele ontwikkelingen in China.
  • In de prestaties behandelen zij de cultuur, het consumentengedrag, het toerisme, de e-commerce & retail, de social media en de digitale innovaties in China.
Lees meer over deze presentaties ►
Bron: CustomerTalk
0

Reacties

Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie