Naar inhoud

Blockchain als de basis voor een rechtsgeldige overeenkomst

“Het blijft bizar dat mensen in al hun hebzucht nog steeds in de vooronderstelling leven dat geld meer waard kan worden. Geld is een ding, net als een bed, een bank of een stoel. Die zijn ook niet gegroeid als ik na een avondje stappen voldaan en tevreden thuiskom. Tenzij ik natuurlijk een paranormale hoeveelheid consumpties tot mij heb genomen. Maar dit kwartje lijkt in westerse beschaving maar moeilijk te vallen.”

Dit oreert cabaretier Hans Sibbel, beter bekend onder zijn pseudoniem Lebbis, in zijn huidige theatershow ‘De Bovengrens’. Wellicht vind je Sibbel maar een ordinaire schreeuwlelijk, maar vergeet niet dat hij wel een academische graad in economie bezit. Zijn statement is tevens een verwijzing naar de naïeve beleggers die hun heil zoeken in cryptomunten als de bitcoin. Zij schrijven mee aan een kettingbrief en spelen een piramidespel.

Toepassing blockchain

De bitcoin heeft echter niet alleen negatieve associaties. De munteenheid is namelijk gebaseerd op een disruptieve technologie: de blockchain. Ook in de verzekeringswereld is deze technologie een veelvuldig besproken onderwerp. Aan het gebruik van de technologie kleven namelijk verschillende juridische aspecten, zoals aansprakelijkheid, privacy, gegevensbeveiliging, governance en samenwerking met derde partijen en de wettelijke afdwingbaarheid van slimme contracten.

Rechtsgeldig contract

In een masterclass tijdens de 'Blockchangers Hackathon' hebben Ellen Bosma en Wendy Pronk, advocaten bij Loyens en Loeff, de voorwaarden voor een rechtsgeldig contract besproken. Omdat in zo’n overeenkomst geen sprake is van een fysieke handtekening of akkoord, heeft blockchain bijna altijd een extra bevestiging nodig. Hierbij staat uiteraard de basis van contracten voorop: het moet een overeenkomst zijn van beide partijen.

Soorten overeenkomsten

Je kunt in principe drie soorten overeenkomsten met behulp van blockchain maken:

  1. Permissioned blockchain. Dit is een geregelde variant van blockchain waar alle termen, regels en voorwaarden helder zijn naar alle deelnemende partijen volgens een contractueel model. Je kunt zeggen dat alles in zo’n contract helder is, van regels tot risico.
  2. Permissionless blockchain. Hierbij is sprake van een vorm van algemene voorwaarden of clausules, maar deze zijn niet per se helder of sluitend. Dit contract is lastig om juridisch sluitend te krijgen.
  3. Decentralized autonomous organization. Dit is een complete onafhankelijke entiteit die gebouwd is op blockchain, die opereert zonder enige centrale autoriteit of servicepartners. Dit is volledig geanonimiseerde overeenkomst en vaak niet af te bakenen met landsgrenzen maar een wereldwijde operatie.

Juridische voorwaarden

Maar hoe zit dat met de voorwaarden van een juridisch waterdicht contract? De volgende aspecten zijn volgens Bosma en Pronk essentieel om een contract op te stellen via blockchain:

  • Consent is essentieel. Dat klinkt vrij logisch, beide partijen moeten akkoord gaan met dezelfde bepalingen, maar bij blockchain is dit natuurlijk niet altijd het geval. Want heb jij dezelfde intenties als de maker van het contract? Denk bijvoorbeeld aan het doel van de aanbieder. Is een transfer bijvoorbeeld het doel van het contract of niet?
  • De aspecten van het bekrachtigen van een slim contract. Naast consent moet ook nog voldaan worden aan een aantal voorwaarden om het blockchain-contract echt sluitend te kunnen krijgen. Zo is de formatie en uitvoering dus digitaal ondertekend, moet de juridische locatie worden bepaald, dienen alle onderdelen helder te zijn en rekening gehouden te worden met geldende wetten. Zijn deze sectorspecifiek of geldt het consumentenrecht?

Doelstelling en helderheid

‘Is het helder?’ Dat is de grote vraag voor elk contract en dus ook voor een blockchain-contract. Is alle informatie beschikbaar en weten de partijen wat ze moeten doen? Of is de kennis van beide partijen misschien niet helemaal up-to-date en is een wet vergeten? De doelstelling en de helderheid van het een contract zijn essentieel om de overeenkomst bindend te kunnen maken. Voor smart contracts is het voor nu het handigste de formulering ‘Als A, dan B’ te gebruiken. Maar deze contracten richten zich juist op de flexibiliteit met formuleringen als ‘Als A, dan misschien B’.

Geldende wetten

De lagen van blockchain zijn feitelijk per definitie verspreid over de wereld. Dus welke wet is nou echt van toepassing? Dit is lastig vast te stellen, om nog maar te zwijgen over de aankomende Algemene verordening gegevensbescherming. De juridische wereld buigt zich op dit moment over de essentiële vraag hoe je in een volledig geanonimiseerde techniek bepaalt wie de eigenaar is van de data en de dienstverlening. Want is de wet van toepassing van het land waarin de partijen zich bevinden, of de servers? Misschien zijn er wel meer wetten bij betrokken dan je in eerste instantie beseft.

Complexe materie

Denk hierbij aan de Nederlandse wet, sectorspecifieke wetten, maar ook ontvangende en verrijkende partij. Tokens met eventuele shareholder-rechten of als security? Dan heb je een prospectus nodig. Gaat het overdeling van persoonlijke data? Dan is natuurlijk ook de AVG van toepassing. Als consumenten aan de andere kant zitten, zijn deze natuurlijk beschermd en kan het zo zijn dat de keuze van wet niet van toepassing is. Je bent geneigd te veronderstellen dat als de transactie tussen twee Nederlandse partijen plaatsvindt te zeggen dat het Nederlandse wet toepasbaar is. Maar het is mogelijk dan toch voor andere wetgeving te kiezen. Dit is vaak bij permissioned blockchain en permissionless blockchain het geval.

Aansprakelijkheid en blockchain

Aansprakelijkheid en blockchain vormen is een gevoelig onderwerp in de juridische wereld. Maar ook buiten de juridische wereld wordt met een vergrootglas gekeken naar de uitkomsten van de eerste zaken en wetten rondom blockchain en anonieme gegevensdeling. Wie kan er eigenlijk aansprakelijk worden gehouden bij blockchain? Om deze vraag te antwoorden, moeten we eerst kijken naar de eigenaar van de blockchain. Want wie is hier nou de feitelijke eigenaar?

  • Als gaat om permissionless blockchain zijn er eigenlijk geen eigenaren van de blockchain. Je kunt hier echter wel kijken naar de gebruikte software en de rechtmatige eigenaar daarvan. Echter, hier is veelal een MIT-licentie, een softwarelicentie voor opensourcesoftware, van toepassing waardoor de eigenaar niet per definitie aansprakelijk is.
  • Bij permissioned blockchain is het vastgesteld wie de eigenaar is als voorwaarde van een sluitend contract.

Mogelijke fouten

Waar gaat het fout? Blockchain is zo veilig als de infrastructuur. Alleen de infrastructuur van blockchain is een stuk complexer dan gedacht. Want wie is nou eigenlijk de bezitter en beheerder als de techniek bedoeld is om dit irrelevant te maken. Bij bijvoorbeeld de bitcoin kun je al kijken naar de volgende vragen:

  • Gaat het fout bij de software?
  • Of gaat het fout bij een transactie?

Betrokken partijen

Daarnaast zie je al snel dat minimaal 5 partijen betrokken zijn bij de technologie, met allemaal een even belangrijk onderdeel om de transactie te kunnen laten slagen:

  • De oorsprong van blockchain, al dan niet open source.
  • De maker of beheerder.
  • De bekende miners.
  • Daarnaast de peers.
  • En om het te kunnen laten werken, zitten er ook nog transactieorganisaties bij.

Identificeren betrokkenen

Als je deze partijen aansprakelijk kunt houden, hoe kun je dan vaststellen wie dat zijn? Stel, je kunt de fout helemaal traceren naar een verantwoordelijke. Hoe kom je er dan achter wie het is en waar je hem of haar kunt vinden? Als het permissioned blockchain is, kan het vrij eenvoudig zijn. Maar wat nou als het anonieme accounts betreft? Een digitale identiteit is hier een van de geroepen oplossingen voor. Maar voor nu moeten we op zoek blijven gaan naar een biologische identiteit.

Voorkomen aansprakelijkheid

Een paar tips voor het voorkomen van aansprakelijkheid:

  • Ontdek je kwetsbaarheden met due diligence onderzoek voor lancering.
  • Bouw een mogelijkheid in om bugs op te lossen met bijvoorbeeld een back-up-plan.
  • Communiceer tijdig met alle partijen.
  • Deel alle informatie en kennis met het web.
  • Gebruik een correctiemechanisme met een kill switch of rectificatie.

Zorg voor beperking aansprakelijkheid door contractueel vast te leggen dat je niet verantwoordelijk bent voor bijvoorbeeld het verlies van omzet, of een maximale som te hanteren.

Belang bedrijfsvorm

Je bedrijfsvorm is belangrijker dan ooit. De rechtsvormkeuze lijkt weer belangrijker te worden naar mate je meer met blockchain bezig gaat. Want wil je persoonlijke aansprakelijkheid voor een techniek die op zichzelf staat? Je ziet in Nederland eigenlijk alle bedrijven gaan voor de rechtsvorm van een besloten vennootschap, in verband met een gelimiteerde of geen persoonlijke aansprakelijkheid. Let wel op dat dit natuurlijk niet het geval is bij wanbestuur.

Privacy en blockchain

En hoe zit dat met de privacy bij blockchain? De AVG en blockchain zijn niet altijd passend. Neem het bijvoorbeeld het vergeetverzoek. Juist bij blockchain is het idee om niet verwijderd te worden en dat het onvermijdelijke transacties zijn. De AVG vervangt een nationale wet en die is al wel bekend. Bijna elke actie of handeling op het internet die betrekking heeft op data van persoonlijke tot zakelijke aard, valt natuurlijk onder de nieuwe Europese privacywet.

Geanonimiseerde data

Als de data geanonimiseerd zijn, vallen deze niet onder de AVG. Maar de eisen hiervan zijn erg hoog, dus hier moet je wel heel zeker van zijn. Encrypted blockchain valt meestal niet onder de AVG, hoewel een expert natuurlijk wel de achterliggende personen kan traceren. De operator en locatie van blockchain zijn natuurlijk nog niet bepaald en hoe de AVG hiermee omgaat is, nog even de vraag. Dat zal de tijd echter wel leren. De hoofdvragen met betrekking tot privacy zijn dus:

  • Zijn er persoonlijke data bij betrokken?
  • Zijn deze echt nodig om te hebben?
  • Kunnen we deze anonimiseren?

Belangrijkste take-away

Probeer het verzamelen van data zoveel als mogelijk te minimaliseren, net als het opslaan van deze gegevens, zeker in een public blockchain. Beter is een manier te bedenken om expliciet aan de harde eisen van de Europese privacywet te voldoen? Want het moge duidelijk zijn, er zijn nog veel vragen en onduidelijkheden als het gaat om de AVG en nieuwe technologie. Probeer bijvoorbeeld te denken in privacy by design.

Handelen bij conflict

En wat nou als je in conflict komt? Er zijn meerdere manieren om een conflict uit te ‘vechten’ met de partijen. Zo kun je natuurlijk gebruik maken van een rechtsgang maar ook van een arbitragecommissie. Relevante factoren en afwegingen hebben betrekking op kosten, tijd, recht op beroep, regels, bewijs, standaarden en vertrouwelijkheid. Echter, de belangrijkste keuze draait veelal rondom expertise. Want is bijvoorbeeld de rechtspraak in Nederland al zover dat je in de Nederlandse rechtszaal op de goede plek bent voor de beoordeling van intense en complexe blockchain-rechtszaken? Een arbitragecommissie kan daarom goedkoper en beter zijn dan een rechtsgang, maar dat ligt ook aan de claimhoogte.

Thomas Neurink is een trainer en spreker die zich richt op de inzet van traditionele technologieën zoals het web en het verantwoorde gebruik van innovaties zoals artificial intelligence, virtual reality en blockchain.

Bron: CustomerTalk
0
Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie