Naar inhoud

De digitale democratie staat vooralsnog in de kinderschoenen

Ons dagelijks leven speelt zich in toenemende mate digitaal af. Social media en het Internet of Things beïnvloeden privélevens én het publieke speelveld. Steeds meer baseert de overheid haar beleid op dagelijkse datametingen van ons gedrag. Tegelijkertijd mogen burgers zich slechts eens per vier jaar uitspreken via verkiezingen op landelijk en gemeentelijk niveau. Duidelijk is dat online burgerparticipatie het overheidsbeleid kan versterken, maar de digitale democratie staat nog in de kinderschoenen.

Digitale burgerparticipatie

Dat leert het onderzoeksrapport ‘Online meebeslissen – Lessen uit digitale burgerparticipatie voor het Europees Parlement’ van het Rathenau Instituut, een organisatie die zich bezighoudt met vraagstukken op het snijvlak van wetenschap, technologie en samenleving en die politiek, beleid en samenleving daarover informeert. Het instituut heeft onderzoek gedaan naar de ervaringen met manieren om burgers online te laten meebeslissen in de politiek. Ook is gekeken naar de wijze waarop digitale participatie anders kan worden ingericht. Om inzicht te krijgen in deze vraagstukken, die leven op Europees, nationaal en lokaal niveau, zijn 400 publicaties bestudeerd en 22 inspraak-initiatieven geanalyseerd.

Voorwaarden digitale participatie

Ervaringen in het verleden hebben vaak tot teleurstelling geleid bij deelnemers aan digitale participatietrajecten. Hun inbreng leek maar weinig impact te hebben op de uiteindelijke afwegingen en besluiten. Uit de analyse blijkt echter dat digitale participatie de democratie weldegelijk kan versterken. Om het risico op teleurstelling en onvrede te beperken, dient de overheid of politiek wel aan enkele voorwaarden te voldoen.

Voorwaarde 1: Verbind het proces aan een concrete agenda of besluit

Beslissend voor de impact is de link van een participatieproces aan een agenda of besluit in politiek of beleid. Interacties, zowel online als offline, tussen deelnemers en beleidsmakers en politici kunnen deze link versterken.

Een voorbeeld is het wiki-participatieproces over de toekomst van Melbourne. Burgers en betrokkenen werkten daarbij online in het officiële visiedocument. Ook bespraken ze hun ideeën in bijeenkomsten met beleidsmakers.

Voorwaarde 2: Wees helder over het proces en doel

Vanaf het begin moet helder zijn hoe mensen kunnen meedoen, met welk doel, op welke manieren ze bijdragen aan de besluitvorming en wie waarvoor verantwoordelijk is. Dat schept heldere verwachtingen bij alle betrokkenen.

De gemeente Parijs toont op haar website duidelijke, laagdrempelige infographics. Die leggen uit hoe burgers betrokken kunnen worden bij gemeentelijke uitgaven, door bijvoorbeeld voorstellen te doen en te stemmen en door co-creatie.

Voorwaarde 3: Geef feedback aan de deelnemers

Laat de deelnemers weten wat er gebeurt met hun bijdragen. Feedback is een blijk van een goed georganiseerd, transparant proces. Ook is het een belangrijke vorm van verantwoording. Zeker als uiteindelijke besluiten afwijken van de resultaten uit het participatieproces. Feedback kan heel goed digitaal ingebouwd worden.

Het district Berlijn-Lichtenberg geeft met een ‘stoplichtsysteem’ inclusief korte toelichting aan wat over een voorstel is besloten. Groen staat voor geaccepteerd, oranje voor in behandeling en rood voor afgewezen. In Reykjavik kunnen deelnemers de besluitvorming volgen op een website. Ook ontvangen ze e-mails met updates die voor hen relevant zijn.

Voorwaarde 4: Doe meer dan handtekeningen verzamelen

Bij digitale burgerbetrokkenheid wordt vaak gedacht aan petities. In zulke online tools worden eenvoudig veel steunbetuigingen gegeven én gemeten. Van digitale handtekeningen gaat echter een minder krachtig signaal uit dan van stemmen of van het rangschikken van voorstellen van belangrijk naar minder belangrijk. In de combinatie van online dialoog en stemmen is ook interesse. Dialoog, ook wel ‘deliberatie’ genoemd, kan de inhoudelijke kwaliteit van de meningsvorming van deelnemers verbeteren en stemmen tonen de steun voor die bijdragen.

De Italiaanse Vijfsterrenbeweging experimenteert met deze combinatie van deliberatieve en kwantitatieve elementen.

Voorwaarde 5: Mobiliseer op maat: online en offline

De bekendheid van de digitale tool om te kunnen meebeslissen is cruciaal om een zo groot en representatief mogelijke groep mensen te bereiken. Een effectieve communicatie- en mobilisatiestrategie bestaat uit meerdere instrumenten op maat, waarmee verschillende doelgroepen worden bereikt. Burgers digitaal betrekken bij besluitvorming kan niet alleen via bestaande media als Facebook of Twitter. Technologie is niet neutraal. Platforms hebben elk hun eigen kenmerken en groep gebruikers. Zo is Twitter meer een elitemedium dan Facebook. De combinatie van online en offline participatiemogelijkheden is ook een vorm van maatwerk.

Berlijn-Lichtenberg trekt de aandacht voor participatief begroten via media, folders, brieven en buurthuizen. Dat levert per project telkens nieuwe deelnemers op.

Voorwaarde 6: Herhaal en verbeter

Digitale burgerbetrokkenheid is een leerproces. Een herhaald participatieproces heeft meer kans op impact dan een eenmalig traject. Processen en digitale tools die je herhaaldelijk inzet, kun je gebruiksvriendelijker maken en beter inbedden in bestaande besluitvorming. Meet daarbij ook hoe tevreden burgers zelf zijn met de participatiemogelijkheden en de resultaten. Zet dat burgerperspectief voorop.

Futurium van de Europese Commissie verbetert haar instrumenten op basis van ervaringen van deelnemers en stakeholders die worden verzameld in workshops.

Digitale democratie geen quick fix

“Burgers online betrekken bij besluitvorming is kansrijk, maar digitale democratie is geen quick fix”, stelt Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut. “Het moet bijvoorbeeld veilig zijn om mee te doen en je wilt online manipulatie voorkomen. We moeten het zien als een goede aanvulling op de representatieve democratie en niet als een bedreiging. Meer betrokkenheid van kiezers betekent namelijk niet dat gekozen politici minder betrokken moeten zijn.”

Het onderhavige onderzoeksrapport kun je downloaden op de website van het Rathenau Instituut.

Bron: CustomerTalk
0
Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie