Naar inhoud

De weifelachtige steun van Rotterdam aan burgerinitiatieven

In oktober 2020 hebben de Rekenkamer Rotterdam en de gemeentelijke Ombudsman uitvoerig onderzocht hoe het met de burgerparticipatie in de gemeente Rotterdam gesteld is. Hun bevindingen hebben ze vastgelegd in gedegen onderzoeksrapporten. Er blijkt een aanzienlijke kloof te bestaan tussen de positieve beleidsintenties van het gemeentebestuur en de praktijk die initiatiefrijke burgers ervaren. In Rotterdam zijn inmiddels 4.000 burgerinitiatieven gestart. Eén op de honderdtwintig bewoners is bij dergelijke projecten betrokken en dat is relatief veel.

De twee onderzoeken zijn vanuit verschillende invalshoeken verricht. Voor het rapport ‘Burgers in de bres – Onderzoek naar gemeentelijke ondersteuning van burgerinitiatieven’ van Rekenkamer Rotterdam is onderzocht of de gemeente burgerinitiatieven voldoende faciliteert en of het initiatief publieke waarde creëert – dat wil zeggen of de gemeenschap er beter van wordt. Voor het rapport ‘Wees welkom – Een onderzoek naar de bejegening van initiatiefrijke burgers’ van de gemeentelijke Ombudsman is de onderzoeksvraag geweest of de gemeente burgers met een initiatief behoorlijk bejegent – bij de start en in het verloop van het traject. De onderzoeksmethoden verschillen, maar de uitkomsten komen in belangrijke mate overeen. Dat versterkt de validiteit van de onderzoeksresultaten.

Burgerinitiatieven

We spreken van een burgerinitiatief of bewonersinitiatief als burgers uit eigen beweging bijdragen aan de totstandkoming van overheidstaken van hun gemeente of die zelfs overnemen. Burgerinitiatieven kunnen zich bijvoorbeeld richten op de vrijetijdsbesteding van ouderen, de gezondheidsbevordering van kinderen, de verbetering van de omstandigheden om te leren, een veiligere leefomgeving, de verbetering van groenvoorzieningen, de bevordering van verkeersveiligheid, de verbetering van woonfuncties en de bescherming van houten paalfunderingen van woningen door de regulering van het grondwaterniveau.

Leefomgeving

Omdat goede burgerinitiatieven bijdragen aan een aantrekkelijkere leefomgeving, waarvoor bewoners zich verantwoordelijk voelen, nodigt de gemeente burgers actief uit – en daagt hen zelfs uit – met ideeën te komen. In de uitvoeringsnota’s – zoals de Participatieleidraad ‘Zo doen we dat in Rotterdam’ uit 2013, het ‘Kompas voor samenwerken met de stad’ uit 2017 en ‘De betrokken stad’ uit 2019 – staan de intenties mooi verwoord. Via de campagne ‘De stad = van ons’ gaan wethouders zelfs de wijken in om ideeën op te halen.

Praktijk

In de praktijk komen bewoners die een burgerinitiatief starten echter veel obstakels tegen. Denk bijvoorbeeld aan ambtelijke traagheid of zelfs helemaal niet reageren, starheid en vasthouden aan bestaand beleid, geen bereidheid ruimte te zoeken bij de toepassing van regels, gewekte verwachtingen niet waarmaken, stroperige procedures bij vergunningaanvragen of nadere voorwaarden stellen wanneer een initiatief complexer is of de voltooiing nadert. En dat terwijl het juist de intentie is om flexibiliteit te betrachten, zoals in ‘De betrokken stad’ staat: “Het initiatief is het uitgangspunt en de gemeente kijkt zo breed mogelijk naar wat er kan.”

Evaluatie

Bovendien is het lerend vermogen van ambtenaren – over participatieprocessen – beperkt, mede door het ontbreken van evaluaties van de initiatieven. Het komt erop neer dat zij niet goed weten wat burgers willen. Ambtenaren leven in hun eigen binnenwereld – zonder de frisse blik naar buiten – en voelen zich niet altijd opgewassen tegen goed onderlegde burgers. Ook hebben ze weinig inzicht in de opbrengsten voor de stad. Toch denken ambtenaren dat ze het goed doen. Het verbaast dan ook niet dat vaak de perceptie van de kwaliteit van het participatieproces bij ambtenaren en bewoners sterk verschilt.

Kloof

Ik heb de behandeling van beide rapporten in de gemeenteraadscommissie Veiligheid & Bestuur bijgewoond. De belangrijkste vraag – Hoe het komt dat de beleidsintenties van het bestuur zo sterk afwijken van de uitvoering door de ambtenaren? – werd niet gesteld. Die kloof heeft met gedrag en cultuur te maken. Die elementen zijn te veel naar binnen gericht en risicomijdend en dat is Ingewikkeld om te veranderen. De rapporten bevatten nuttige aanbevelingen. “Structurele veranderingen in de organisatie op zowel culturele als organisatorische aspecten acht ik hard nodig”, concludeert wethouder Barbara Kathmann dan ook.

Cultuur

Maar wat zijn die cultuuraspecten? Een leergang ‘Democratisch vakmanschap voor ambtenaren’ in 2021 organiseren, lijkt me te gemakkelijk. En organisatieveranderingen werken zelden goed uit. Ik zou het primair zoeken bij de basis, bij een betere verbinding met burgers en die verbinding met burgers aangaan, door hen op gezette tijden te vragen welke stappen gezet moeten worden om voortgang in hun project te houden.

Transparant

Maak die stap concreet met een maatregel – waarom, hoe en wat, met een kostenraming – en geef de betrokken ambtenaren het mandaat om daarover te besluiten. En mochten die dat niet aandurven, leg het concrete besluit voor aan de verantwoordelijke wethouder en laat die – na uitwisseling van argumenten - beslissen in aanwezigheid van een bewoner of enkele bewoners en de betrokken ambtenaren. Dan neem je burgers serieus en is het transparant.

Verbinding

Het voordeel voor ambtenaren is dat zij zich gesteund weten en niet gedwongen worden weg te duiken of kwetsbaarheid te verbergen. Dat leidt tot verbinding. De bestuurders moeten dus niet alleen mooie beleidsintenties – laten – schrijven, maar zo nodig zelf een actieve rol nemen. Het kan. In het vorige college van burgemeester en wethouders heb ik daar een goed voorbeeld – met wethouder Joost Eerdmans – van gezien: geen woorden, maar daden!

Frank Faber is consultant klant- en ervaringsonderzoek.

Foto: Unsplash

Tip: ‘De toekomst van Citizen Engagement’ | 16 februari 2021 | Gratis livestream

  • Tijdens dit event ontdek je in één middag hoe je de betrokkenheid van burgers offline én online kunt vergroten.
  • Met presentaties van Alicia Berkvens, Jan Brouwer van Microsoft, Frank Faber, Hans Molenaar van Beeckestijn Business School en Danny Steigerwald van OBI4wan.
Lees meer over dit evenement ►
Bron: CustomerTalk
0
Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie