Naar inhoud

Nieuws houdt rol als duidend en verklarend referentiekader

Van Facebook tot nieuwsapps, nog nooit is de keus uit nieuwsaanbod zo groot geweest. Daardoor ontstaan veel nieuwe routines, van het checkrondje op de smartphone tot het delen van nieuws in WhatsApp-groepen. Zulke veranderende nieuwsgewoonten hebben ook impact op de sociale functie van nieuws. Maar ook in een veranderend medialandschap is nog steeds een verbindende rol gereserveerd voor het nieuws.

Dit leert het proefschrift ‘Connecting through news and journalism in everyday life’ van Joëlle Swart, waarmee zij op 28 juni 2018 promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen. Uit het onderliggende onderzoek blijkt dat nieuws nog steeds van belang is als duidend en verklarend referentiekader, juist in een steeds complexere samenleving. Er is nog steeds sprake van terugkerende patronen en rituelen van nieuwsgebruik, maar deze worden aangepast aan het digitale medialandschap.

Maatschappelijke relevantie journalistiek

De maatschappelijke relevantie van de journalistiek ligt van oudsher voor een deel in het verbinden van de privésfeer van gebruikers met de publieke wereld. Nieuwsberichten bieden gezamenlijk een referentiekader. Nieuws informeert mensen, maar heeft ook een sociaal-maatschappelijke functie. Het heeft van oudsher een groot bereik, waardoor het functioneert als een gemeenschappelijke oriëntatie op de publieke wereld. Daarmee helpt het mensen om deel te nemen aan het openbare leven. Het zorgt voor bijvoorbeeld voor gespreksonderwerpen op verjaardagen of bij de koffieautomaat op het werk.

Concurrentie van alternatieve nieuwsbronnen

Traditionele media hebben echter in toenemende mate te maken met concurrentie van alternatieve nieuwsbronnen. Als gebruikers zich ook via vrienden en familie op Facebook kunnen oriënteren op wat er buiten hun privésfeer gebeurt, waarom zouden ze dan nog het achtuurjournaal kijken? Joelle Swart heeft voor haar promotie onderzocht wat veranderend nieuwsgebruik betekent voor de verbindende rol van nieuws en journalistiek.

Belang als gemeenschappelijke referentiekader

Uit het onderzoek blijkt dat nieuws, juist in een steeds complexere samenleving, van belang blijft als gemeenschappelijk referentiekader. De manier waarop mensen dat referentiekader construeren en ervaren wordt echter beïnvloed door veranderende vormen van nieuwsgebruik en vindt plaats door middel van een grotere diversiteit aan praktijken. Het checken van drie tot vijf vaste apps op de smartphone voor nieuws en het vluchtig scrollen door feeds op social media zijn voorbeelden van zulke nieuwe, frequente vormen van publieke connectie.

Engagement in besloten omgevingen

Daarentegen worden interactieve functionaliteiten op bijvoorbeeld nieuwssites, zoals de mogelijkheid om online nieuwsberichten te delen of te reageren op nieuws, slechts door een beperkte groep gebruikers benut. Deze activiteiten zijn publiekelijk zichtbaar en herleidbaar naar de gebruiker en worden gezien als riskant en onwenselijk. Liever engageren gebruikers met nieuws in besloten omgevingen, zoals face-to-face of op besloten platformen.

Verandering perceptie begrip nieuws

Een tweede verandering betreft wat gebruikers definiëren als nieuws. Enerzijds zijn traditionele journalistieke concepten nog steeds van grote invloed. Anderzijds zien gebruikers in hun newsfeeds op social media, op blogs en andere platformen inhoud voorbijkomen die als nieuws wordt aangeduid, maar niet exact aan deze standaarden voldoet, waardoor hun perceptie van het begrip nieuws verandert.

Nieuws onderdeel sociaal burgerschap

Tot slot gebruikt de huidige nieuwsgebruiker het nieuws vooral vanuit het perspectief van sociaal burgerschap: gebruikers willen mee kunnen praten, zich onderdeel voelen van de samenleving en zichzelf presenteren als iemand die geïnteresseerd is in het welzijn van anderen. Klassieke normen en waarden omtrent het uitoefenen van politiek burgerschap door frequent nieuwsgebruik en democratische participatie zijn hierbij nog maar zelden van belang.

Centrale rol voor gebruiker nieuws

In hoeverre de journalistiek in de toekomst nog steeds een sociaal-verbindende rol blijft vervullen, is moeilijk te voorspellen, volgens Swart. De journalistiek heeft nog altijd een centrale rol als het gaat om het begrijpen van de wereld. Maar de maatschappelijke legitimiteit van de journalistiek of de economische steun van gebruikers is niet vanzelfsprekend. De publieke relevantie van de journalistiek blijft afhankelijk van in hoeverre deze in staat is gebruikers een bruikbaar referentiekader te geven dat hen in staat stelt betrokken te raken bij publieke leven. Alleen met een benadering waarin de gebruiker centraal staat, kan de publieke relevantie van journalistiek daadwerkelijk begrepen worden.

Het onderhavige proefschrift, dat mede mogelijk is gemaakt door de NWO en verschillende mediapartners, kun je downloaden op de website van de RUG.

Bron: CustomerTalk
0
Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie