Naar inhoud

Tegenstrijdige uitdagingen vragen om paradoxaal leiderschap

Het ondernemingslandschap wordt gekenmerkt door een voortdurend toenemende complexiteit. Veranderingen volgen elkaar razendsnel op en organisaties dienen wendbaarder te worden om hun continuïteit beter te waarborgen. Dat brengt grote uitdagingen met zich mee die in veel gevallen volstrekt tegenstrijdig zijn. Denk maar aan vraagstukken rondom concurreren versus samenwerken, standaardisatie versus flexibiliteit of winst versus duurzaamheid. Op welke manier is een bedrijf of instelling in staat op deze complexe vragen te anticiperen? Het antwoord is paradoxaal leiderschap – niet kiezen voor óf-óf maar voor én-én.

Organisaties hebben in vrijwel alle sectoren te maken met grote veranderingen die zich steeds sneller aandienen. Dat brengt grote uitdagingen met zich mee die veelal volstrekt tegenstrijdig zijn. Denk bijvoorbeeld aan de spanning tussen concurreren en samenwerken, interne en externe gerichtheid, standaardisatie en flexibiliteit, centralisatie en decentralisatie, uniformiteit en maatwerk, individueel en teamgericht, zekerheid en snelheid, korte en lange termijn, winst en duurzaamheid, of efficiency en klantgerichtheid.

Wendbaar ondernemen

Hoe ga je daar mee om? Veel organisaties denken dat ze moeten kiezen – en kiezen dan voor een óf-óf-benadering. Maar dat is niet de slimste keuze. Allen George Lafley, oud-topman van levensmiddelenproducent Procter & Gamble, formuleert het aldus: “We weren’t going to win if it was an ‘or’. Everybody can do ‘or’. That’s the way the world works. You trade things off. But you’re not going to be the best in your industry. You are not going to win if you are in a trade-off game.”

Wendbare organisaties zijn vooral succesvol doordat ze beter dan minder wendbare organisaties, weten om te gaan met paradoxen en het combineren van the best of both worlds. We noemen het niet voor niets een paradox, een schijnbare tegenstelling. Zo blijkt bijvoorbeeld uit een onderzoek op het gebied van informatiecommunicatietechnologie dat meer standaardisatie niet leidt tot minder, maar juist tot meer flexibiliteit.

Paradoxaal leiderschap

Wendbare organisaties kiezen niet voor óf-óf, maar voor én-én. Ze blinken uit in paradoxaal leiderschap. Deze organisaties zien in het verenigen van schijnbare tegenstellingen bronnen van creativiteit en onderscheidend vermogen. Dat is de boodschap van de hoogleraren management en strategie Marianne Lewis, Constantine Andriopoulos en Wendy Smith, vastgelegd in het onderzoeksrapport ‘Paradoxical Leadership to Enable Strategic Agility’.

Kenmerkend voor dit paradoxale leiderschap is de uitspraak van Paul Polman, chief executive officer van levensmiddelenproducent Unilever, die je vindt in dat rapport: “The difference between average and outstanding firms is an ‘AND Mentality’. We must find and create tensions – force people into different space for thinking. This is not just a performance issue but a survival issue, because managing paradox helps foster creativity and high performance.”

Vijf elementen

De drie hoogleraren hebben onderzocht hoe ondernemingen en hun leiders omgaan met strategische paradoxen. Dit hebben ze gedaan via een uitgebreide literatuurstudie, maar ook door jarenlang een aantal bedrijven, met hun leiders, te volgen die in de ogen van de onderzoekers blijk geven van paradoxaal leiderschap: Astro Studios, Digital Divide Data, IBM Global Services Canada, Lego en Unilever.

Hoewel iedere organisatie en elke leider het paradoxaal leiderschap op zijn eigen manier invult, komen de onderzoekers tot vijf cruciale leiderschapspraktijken:

  1. zie paradoxen als een essentiële bron voor betere, unieke prestaties;
  2. identificeer paradoxen proactief en benut de spanning als creatieve bron;
  3. vermijd valkuilen als angst en weerstand;
  4. communiceer consequent de én-eén-visie;
  5. investeer in beide kanten van de paradox en bewaak de samenhang.

Unilever-topman Paul Postma zegt over het benutten van spanningen rondom een paradox: “We look for friction points, many of which come naturally with size and complexity. Am I in charge or do I trust others? Do we aim for short-term profitability or long-run sustainability? Do we seek social responsibility or minimize costs? My goal is to create an environment of positive energy that values these friction points.”

Dansen met dilemma's

Wil je meer weten over hoe je win-winsituaties kunt creëren voor het tackelen van dilemma's (elkaar schijnbaar uitsluitende opties), paradoxen (schijnbare tegenstellingen) en polariteiten (uit elkaar groeiende delen van een eenheid)? Lees dan 'Dansen met dilemma's' van Steven Olthof en Allard Everts. In dit boek beschrijven zij het proces 'Dilemma to Dialogue’ (D2D) voor het signaleren, aanpakken en oplossen van dilemma's.

Dit model werkt volgens de auteurs voor alle soorten dilemma’s en legt het initiatief bij de dilemmahouder – de probleemeigenaar. Het helpt een dialoog met stakeholders - voorstanders en tegenstanders van beide opties – op te zetten en probeert iedereen tot begrip en respect voor elkaars standpunt te brengen. Op basis daarvan helpt het model om, kijkend vanuit verschillende en soms minder voor de hand liggende invalshoeken, een win-winsituatie voor beide zijden tot stand te brengen.

Het D2D-proces beschrijft stap voor stap wat je moet doen om enerzijds het dilemma te zien en goed in kaart te brengen. Waar gaat het precies over? Wat zijn de voordelen en nadelen van beide opties? Welke stakeholders spelen een rol?. Anderzijds beschrijft het proces het creatief zoeken naar een oplossing – out of the box – die rekening houdt met beide opties en alle stakeholders, maar een duidelijke win-winsituatie oplevert voor beide kanten, zodat je niet hoeft te kiezen – óf-óf – maar het beste van beide werelden combineert – én-én. Het is materie om je in te verdiepen als je succesvol wil leiden of managen in de 21e eeuw, de eeuw van dilemma's, paradoxen en polariteiten.

Mogelijkheden en kansen

Kortom, paradoxaal leiderschap betekent het stimuleren van paradoxaal denken – of eenvoudiger gesteld het én-én-denken. Dat betekent niet denken in beperkingen, dus óf-óf, maar denken in mogelijkheden, dus én-én, als bron van creativiteit en onderscheidend vermogen in de markt. Want zeg nou zelf, wie wil niet de goedkoopste-en-beste, grootste-en-snelste en meest-winstgevende-en-meest-duurzame organisatie zijn?

Sjors van Leeuwen is eigenaar van adviesbureau Indora Managementadvies en coördinator en initiatiefnemer van het Zorgmarketingplatform. Van zijn hand is ook het boek ‘Wendbare strategie op één A4 – Inclusief Wendbaarheidscanvas’.

Tip: Wil je leren hoe je klantgerichtheid binnen je organisatie kunt verbeteren? Dan is de opleiding Customer Centric Strategie & Leiderschap wat voor jou!

• Je leert hoe je een klantgerichte cultuur kunt creëren, meten en hierop bijsturen.

• Naast de opleiding schrijf je een customer centric plan voor je eigen organisatie, direct geschikt voor implementatie.

Lees meer over deze opleiding

Bron: CustomerTalk
0
Logo CustomerTalk

Cookie-instellingen

CustomerTalk maakt gebruik van cookies voor een optimale gebruikerservaring.

Graag vragen wij je toestemming voor het plaatsen van deze cookies.

Accepteren Meer informatie